ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ (ΒΙΒΛΙΟ)

Οι Θεραπευτικές Επιδράσεις της Μουσικής

 

 

 

 

 

ΚΟΣΜΑΣ ΛΑΠΑΤΑΣ

 

Copyright © 2014

 

The Healing Power of Music

 

Author: ©Kosmas Lapatas

 

 

 

All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior written permission of the author.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Λίγα Λόγια για το συγγραφέα

 

Ο Κοσμάς Λαπατάς σπούδασε Κλασσικό και Μοντέρνο Πιάνο, Ωδική, Αρμονία, Αντίστιξη, Φυγή, Σύνθεση, Μουσικολογία, Μουσική Τεχνολογία και Μουσικοθεραπεία. Μαθήτεψε δίπλα σε εξέχουσες προσωπικότητες όπως οι Δημήτρης Τουφεξής, Δανάη Καρά, Νίκος Χατζινίκος, Μάρκος Αλεξίου, Μιχάλης Αδάμης, Robert Dennis, Bruce Miller, David Mellor και Ian Shepherd.

 

Έχει δώσει ατομικά ρεσιτάλ στα Θέατρα Πειραιά, Μελίνα Μερκούρη και Αλέξης Μινωτής,  στη Λεόντειο στο Παλλάς και στον Παρνασσό, στους συλλόγους Ιμβρίων και Νέας Ιωνίας Βόλου, στα ΤΕΙ Αθηνών και σε πολλά πολιτιστικά κέντρα. Επίσης έχει εμφανιστεί ως σολίστ με πολυάριθμες ορχήστρες. Από το 1995 διδάσκει σε ωδεία, μουσικές σχολές, κολέγια και εκπαιδευτήρια.

 

Είναι αρωγό μέλος των  International Association of Piano Teachers, Greek Association of Primary Education, Greek Society for Music Education, Music Producers Guild, International Alliance of Composers και Sound Healers Association.

 

Συνεργάζεται στενά με τα Massachusetts Institute of Technology, Georgia Institute of Technology, Institute of Education, Bruce Miller School of Audio και Recording Institute of Detroit.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Λίγα λόγια για την Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας

 

Η ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ είναι επιστημονικό Σωματείο, μη κερδοσκοπικό, μη κυβερνητικό. Ιδρύεται το 1981 και από τότε έχει αναπτύξει ένα ευρύ δίκτυο δραστηριοτήτων σε όλους τους τομείς που σχετίζονται με την Ψυχική Υγεία και παράλληλα έχει συμβάλλει ιδιαίτερα στην Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα. Μια ομάδα συνεργατών με τον Π. Σακελλαρόπουλο (βιογραφικό) από το 1964 άρχισε να εργάζεται για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στη χώρα μας, εμπνευσμένη από το πνεύμα της Κοινωνικής – Κοινοτικής Ψυχιατρικής. Άρχισαν να δουλεύουν το μοντέλο της Ψυχιατρικής Περίθαλψης στο σπίτι του αρρώστου (Ψ.Π.Σ.Α.). Έκτοτε, επεκτείνει τις δραστηριότητες διαρκώς σε διάφορες υποβαθμισμένες περιοχές της επικράτειας. Οι παρεχόμενες από την Εταιρία υπηρεσίες καλύπτουν ένα μεγάλο τμήμα των ψυχιατρικών και παιδοψυχιατρικών αναγκών των κατοίκων των περιοχών όπου λειτουργούν δομές της και συγκεκριμένα, του Νομού Φωκίδας και όμορων νομών, του Νομού Φθιώτιδας, του Νομού Έβρου και ευρύτερα της Θράκης, και του Νομού Αττικής. Η Εταιρία επιδιώκει πρωτίστως την πρόληψη των ψυχικών διαταραχών, την έγκαιρη αντιμετώπισή τους και την κοινωνική και επαγγελματική αποκατάσταση των ψυχικά ασθενών. Βασικό χαρακτηριστικό των προληπτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων είναι ότι αυτές παρέχονται στην κοινότητα και διαπνέονται από το πνεύμα και την ιδεολογία της Κοινωνικής Ψυχιατρικής. Πιστεύουμε ότι η εξωνοσοκομειακή περίθαλψη (πρωτοβάθμια) θα πρέπει να σηκώνει το ουσιαστικότερο βάρος των υπηρεσιών που έχει ανάγκη ένας πληθυσμός. Το νοσοκομείο και το ψυχιατρείο βοηθούν μόνον όταν συνεργάζονται στενά και εναρμονίζονται με τις προσπάθειες των εξωνοσοκομειακών δομών. Χωρίς αυτές, μοιραία, οι νοσοκομειακές υπηρεσίες  οδηγούν τον πάσχοντα στην ασυλοποίηση. Παράλληλα με την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας η Εταιρία υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα που έχουν ως στόχο τη δημιουργία στελεχών υψηλής εξειδίκευσης, τα οποία θα συμβάλλουν στην ανάπτυξη ενός νέου μοντέλου παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας και θα συνδράμουν στην ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, αναπτύσσοντας και αναβαθμίζοντας τις εξωνοσοκομειακές δομές και υπηρεσίες ψυχικής υγείας της Χώρας. Οι πόροι της Εταιρίας προέρχονται αποκλειστικά από επιδοτήσεις, μέσω του κρατικού προϋπολογισμού του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χορηγίες και δωρεές.

 

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

 

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους φορείς The Sound Healers Association, The American Music Therapy Association, The University of Queensland, the Royal Hospital for Neurodisability, and the Royal Children’s Hospital and Health Service District for για τη συνεχή επιμόρφωση και υποστήριξη στο εκπαιδευτικό μου έργο. Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους αυτούς που -εδώ και πολλά χρόνια- με εμπιστεύονται και στηρίζουν το έργο μου: τους μαθητές μου, την οικογένεια μου, τους φίλους και συναδέλφους μου, και κυρίως την αδελφική μου φίλη -μουσικό και ψυχοθεραπεύτρια- Γιάννα Τζανουκάκη για την αμέριστη αγάπη φιλία εμπιστοσύνη και υποστήριξη της στο πρόσωπο μου και το έργο μου.

 

 

 

 

 

ΑΦΙΕΡΩΣΗ

 

Αφιερώνω αυτό το βιβλίο στην ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ και ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ, στα μέλη του διοικητικού συμβουλίου Παναγιώτη Σακελλαρόπουλο, Αθηνά Φραγκούλη και Αικατερίνη Μυλωνοπούλου και στα μέλη Μαρίνα Παπαγιαννακοπούλου, Κατερίνα Παπανδρέου, Παναγιώτα Καλομπράτσου και Αγγελική Τσιαξίρη.

 

 

 

 

 

 

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

 

Αυτό το βιβλίο εξετάζει τις θεραπευτικές επιδράσεις τις μουσικής ανά τους αιώνες. Ξεκινά από το 3000 π.χ. και φτάνει μέχρι και σήμερα. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην Αρχαία Ελλάδα που θεωρείται και η ‘’Μητέρα’’ της Μουσικοθεραπείας.

 

 

 

 

 

 

Η ΜΟΥΣΙΚΗ είναι μια βιωματική εμπειρία που ο κάθε άνθρωπος ζει διαφορετικά. Είναι μια τέχνη που βασίζεται στην επιστήμη των ήχων, και ενώ γίνεται φυσικά αντιληπτή μέσω της ακοής, ταυτόχρονα ενεργοποιεί και τις υπόλοιπες 4 αισθήσεις μας: αφή (εφόσον παίζουμε μουσικό όργανο), όσφρηση (αφού ανακαλεί οσφρητικές εμπειρίες), γεύση (αφού ανακαλεί γευστικές εμπειρίες) και όραση (αφού ανακαλεί εικόνες από τη ζωή μας).

 

Η δύναμη της μουσικής είναι γνωστή και την έχουμε νιώσει οι περισσότεροι. Η μουσική επηρεάζει την ψυχολογική μας διάθεση, μας χαλαρώνει, μας εμπνέει, μας ταξιδεύει, μας θεραπεύει.

 

 

 

Τι Είναι Η Μουσικοθεραπεία?

 

Η μουσικοθεραπεία είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας, η οποία συγκαταλέγεται ανάμεσα στις άλλες μορφές θεραπείας μέσω της τέχνης. Μέσω της χρήσης της μουσικής και των μουσικών οργάνων στοχεύει στην αντιμετώπιση, επαναφορά, διατήρηση, βελτίωση και προαγωγή της ψυχικής, σωματικής και πνευματικής υγείας, και στην κοινωνική ενσωμάτωση ευπαθών κοινωνικών ομάδων.

 

 

 

Πότε Εμφανίζεται Η Μουσική Σαν Θεραπεια?

 

Οι μύθοι και οι δοξασίες γύρω από τις θεραπευτικές ιδιότητες  της  μουσικής  εμφανίζονται  πριν  από  χιλιάδες  χρόνια  και  παρουσιάζουν  πολλά  κοινά  στοιχεία σε όλους τους αρχαίους πολιτισμούς.

 

“Η ανακούφιση του  πόνου  είναι  θεϊκό  έργο’’,  αναφέρει  μια  αρχαία επιγραφή.

 

 

Όταν πριν 200 χρόνια ο W. A. Mozart έγραφε την όπερα  ο  Μαγικός  Αυλός,  δεν  είχε  φανταστεί  πόσο προφητικός  θα  ήταν  για  το  μέλλον  τής  μουσικοθεραπείας,  όταν επένδυε με μουσική τα λόγια του Tamino, που θα χρησιμοποιούσε τη δύναμη του αυλού για να απελευθερώσει την αγαπημένη του

 

 

 

Μουσικοθεραπευτικές Πρακτικές

 

Οι μουσικοθεραπευτικές πρακτικές χρονολογούνται από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Ακόμα και οι ίδιες οι λέξεις «μουσική» και «θεραπεία» έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα (μουσική = τέχνη των Μουσών και θεραπεία = ίαση, επούλωση) και εξακολουθούν να εμπνέουν τους σύγχρονους θεραπευτές σε όλο τον κόσμο.

 

 

Η Μουσική Στην Αρχαιότητα

 

Η έννοια της μουσικής στη θεραπεία είναι τόσο παλιά  όσο  και  η  μουσική.  Ο  πρωτόγονος  άνθρωπος πίστεψε  στην  ύπαρξη  τόσο  κακών  όσο  και  καλών πνευμάτων.  Θεωρούσε ότι τα κακά νεύματα -μεταξύ των οποίων και η ασθένεια- προκαλούν τις συμφορές  του,  ενώ  τα  καλά  πνεύματα -την  επέμβαση των  οπoίων  επικαλείται  ο  μάγος-θεραπευτής  της φυλής- τον απαλλάσσουν από τα παθήματά του.

 

Στη διαδικασία αυτή,  η μουσική έπαιζε το ρόλο τής επικοινωνίας του θεραπευτή με τα πνεύματα.  Απαραίτητη προϋπόθεση για τη θετική αποτελεσματικότητα ήταν η αμοιβαία πίστη του μάγου στις ικανότητές  του  και  του  ασθενούς  στη  μαγική  δύναμη  του θεραπευτή και της τελετουργικής διαδικασίας

 

 

 

Ένταξη της Μουσικής στην Ιατρική

 

Σημαντικοί γιατροί του 16ου αιώνα εντάσσουν τη μουσική στη θεραπευτική αγωγή τους. Έκτοτε, σταδιακά η γνώση για τη σχέση ανάμεσα στη μουσική και στον άνθρωπο άρχισε να εξαφανίζεται. Tο 1880 όμως -έτος γέννησης της σύγχρονης μουσικοθεραπείας- ο J. Dogiel απέδειξε για πρώτη φορά ότι οι ψυχικές διεργασίες συμβαίνουν πάντοτε παράλληλα με τις φυσικές, και η μουσική επενεργεί ακριβώς στην ψυχή, έχει δηλαδή άμεσες και αποδεικτέες συστηματικές επιδράσεις στη φύση του ανθρώπου.

 

Από το τέλος του 18ου αιώνα, οι επιστήμονες άρχισαν να ερευνούν την επίδραση της μουσικής στο ανθρώπινο σώμα. Τότε ήταν που εδραιώθηκε η αντίληψη ότι η μουσική επηρεάζει τον καρδιακό παλμό, την αναπνευστική λειτουργία και την κυκλοφορία του αίματος.

Η Μουσικοθεραπεία ως Επάγγελμα

 

Η μουσικοθεραπεία ως επάγγελμα ξεκίνησε επίσημα μετά τον Πρώτο και Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Μουσικοί όλων των ειδών, ερασιτέχνες και επαγγελματίες, πήγαν εθελοντικά σε νοσοκομεία για να παίξουν μουσική για τους χιλιάδες βετεράνους που νοσηλεύονταν εκεί και υπέφεραν -τόσο σωματικά όσο και συναισθηματικά- από τους πολέμους. Η αξιοσημείωτη ανταπόκριση των τραυματιών στη μουσική και η βελτίωση της υγείας τους, οδήγησε τους γιατρούς και τις νοσοκόμες να ζητήσουν την πρόσληψη των μουσικών από τα νοσοκομεία. Aυτό οδήγησε στην ίδρυση της πρώτης Πανεπιστημιακής Έδρας Μουσικοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο του Michigan, το 1944.

 

 

 

Τι Ακριβώς Κάνει Ο Ήχος Στον Ανθρώπινο Ψυχισμό?

 

Ο ήχος έχει πρόσβαση στις βαθύτερες καταστάσεις της συνείδησης. Ο ήχος και η φωνή επικοινωνώντας άμεσα με τις υποσυνείδητες περιοχές του νου, θεωρείται ως το αρχαιότερο μέσο θεραπείας. Σήμερα είναι πλέον αποδεκτή η θεραπευτική δύναμη του ήχου.

 

 

 

Πρώτες Θεραπείες

 

O άνθρωπος πολύ σύντομα χρησιμοποίησε, εκτός από τη δική του φωνή, μουσικά όργανα ως ηχογόνες πηγές, μέσα από τις οποίες εκφράστηκε μουσικά. Oι σημερινές μαρτυρίες δεν μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε τη σειρά με την οποία τα επινόησε. Έτσι, υποθέτουμε ότι το χτύπημα των χεριών, των ποδιών ή διαφόρων επιφανειών με τα χέρια ή με τα πόδια έδωσαν πιθανότατα τα πρώτα κρουστά. Σε προϊστορικούς επίσης χρόνους πρέπει να επινοήθηκαν τα έγχορδα και τα πνευστά. Aφορμή, βέβαια, για την κατασκευή τους δεν θα ήταν άλλη από τυχαία περιστατικά, τα οποία εντυπωσίασαν τον άνθρωπο, όταν άκουσε να παράγονται ήχοι με το φύσημα ενός καλαμιού, ή με τη νύξη ενός αποξηραμένου και τεντωμένου εντέρου κάποιου ζώου, δηλαδή μιας χορδής.

 

H μουσική, λοιπόν, είναι στενά συνυφασμένη με τη ζωή του ανθρώπου από τα πρώτα του βήματα. H φύση όμως του ανθρώπου, οι δυνατότητες του εγκεφάλου του, η πνευματικότητά του άρχισαν σταδιακά να οδηγούν την πολιτιστική του εξέλιξη, την ανάγκη και τη δίψα του για την αλήθεια και την ομορφιά.

 

 

 

 

Πρότυπα της Θεραπευτικής Μουσικής

 

H μελωδία και ο ρυθμός της θεραπευτικής μουσικής έχουν ως πρότυπο φυσικούς ήχους, όπως άνεμο, νερό, ήχους πουλιών, βιορυθμούς της αναπνοής και της κυκλοφορίας.. Στη μουσική αυτή, σημασία έχει η σιωπή, οι μελωδικές φράσεις ρέουν αβίαστα σε χλιαρές δομές, χωρίς αυστηρό πρότυπο. Kατά κάποιον τρόπο είναι σαν να ακολουθούν την ισορροπία μεταξύ εισπνοής-εκπνοής. Για να μπορέσει να δράσει αυτή η μελωδία, πρέπει να αποφύγει την ενεργοποίηση συλλογιστικών διαδικασιών. Nα μην κυριαρχεί δηλαδή ο νους, αλλά να ενεργοποιούνται ενστικτώδεις μηχανισμοί που επιτρέπουν τη χαλαρωτική δράση του μουσικού ήχου στα εγκεφαλικά κέντρα της αναπνοής και της κυκλοφορίας.

 

 

 

 

Που Βασίζεται Η Μουσικοθεραπεία

 

Η μουσικοθεραπεία βασίζεται στην επιστήμη της Κυματικής, σύμφωνα με την οποία κάθε υγιές όργανο εκπέμπει μια συγκεκριμένη δόνηση και η μεταβολή της σημαίνει την εμφάνιση κάποιας ασθένειας. Πίσω από τη δημιουργία των δομών του ορατού κόσμου κρύβονται οι ηχητικές δονήσεις.

 

 

 

Πειραματισμοί μέσω Κυματικής

 

Ο Γερμανός Ερνέστος Χλαντνί (Φυσικός του 18ου αιώνα), κάνοντας πειράματα με την δράση των ήχων ενός βιολιού πάνω σε μικρή ποσότητα ψιλής άμμου, παρατήρησε ότι η συνεχής δόνηση του ίδιου μουσικού τόνου μπορούσε να δημιουργήσει συγκεκριμένα γεωμετρικά σχήματα στην επιφάνεια της άμμου, ενώ κάθε φορά που άλλαζε την ηχητική συχνότητα, μεταβάλλονταν και ο γεωμετρικός σχηματισμός.

 

 

Ο Ελβετός Χανς Τζένυ πειραματίστηκε με διάφορους ήχους και μουσικές και μελέτησε την επίδρασή τους σε ρινίσματα σιδήρου και σε υδράργυρο. Οι δονήσεις, οι συχνότητες, η περιοδικότητα και τα ρυθμικά μοτίβα ίσως είναι η γενεσιουργός αιτία της ύλης, αποτελώντας ταυτόχρονα μια γιγάντια μουσική ορχήστρα ηχοχρωμάτων.

 

 

 

Πως Ο Ήχος Επηρεάζει Νου Και Σώμα?

 

Χρησιμοποιώντας ηχητικές δονήσεις συχνοτήτων θεραπεύουμε με φυσικό συντονισμό το σώμα. Ο εγκέφαλος ως ηλεκτροχημικό όργανο έχοντας μοναδικό μέγεθος, πυκνότητα και μάζα, παράγει κύματα από τις διεγέρσεις των ηλεκτρικών δραστηριοτήτων σε όλο το νευρικό του σύστημα.

 

Τα εγκεφαλικά κύματα μπορούν να επηρεάσουν ταυτόχρονα τις διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου, μεταβάλλοντας ανάλογα την εγκεφαλική δραστηριότητα. Ένα εξωτερικό ερέθισμα με μια συγκεκριμένη συχνότητα μπορεί να συντονίσει τον εγκέφαλο, παρασύροντάς τον από την κατάσταση που βρίσκεται ήδη σε μια άλλη.

 

Με τις συχνότητες αυτές δηλαδή μπορούμε να κουρδίσουμε ή καλύτερα να συντονίσουμε τον εγκέφαλο όπως ακριβώς κουρδίζουμε ένα μουσικό όργανο ώστε να παίζει με ακρίβεια.

 

 

 

Τύποι Κυμάτων

 

Η Νευροφυσιολογία αναγνωρίζει τέσσερις τύπους εγκεφαλικών κυμάτων. Τα Κύματα Βήτα (40-13Hz) για αυξημένη συγκέντρωση και επαγρύπνηση, τα Κύματα Άλφα (13-7Hz) για περισυλλογή, τα Κύματα Θήτα (7-4Hz) για βαθιά χαλάρωση και τα Κύματα Δέλτα (4-0,1Hz) για βαθύ ύπνο.

 

Στις καλύτερες στιγμές δημιουργικότητας εμφανίζονται στην πλειοψηφία τους κύματα Θήτα. Αυτό συνήθως συμβαίνει όταν βρισκόμαστε σε βαθιά χαλάρωση και λίγο πριν τον ύπνο. Έτσι εξηγείται, γιατί παρουσιάζονται οι μεγάλες ιδέες μας κατά τη διάρκεια αυτής της διεργασίας. Θα λέγαμε λοιπόν, ότι ο χρόνος που αφιερώνεται σ’ αυτή την περίοδο της εγκεφαλικής μας κατάστασης δεν σπαταλιέται, αλλά ξοδεύεται δημιουργικά.

 

 

 

Τι Κάνει Ο Μουσικοθεραπευτής

 

Τα ενεργειακά κέντρα του ανθρώπου αφυπνίζονται με την εκφορά επαναλαμβανόμενων λεκτικών φράσεων. Η αφύπνιση αυτή οδηγεί στην ανάπτυξη των ψυχικών δυνάμεων του ατόμου. Η προσοχή του θεραπευτή εστιάζεται στην δημιουργία και αξιολόγηση της εξελισσόμενης θεραπευτικής σχέσης με την βοήθεια της μουσικής και των ήχων. Η σχέση αυτή δημιουργείται κυρίως μέσω του μουσικού αυτοσχεδιασμού ή της μουσικής ακρόασης,  και της λεκτικής επικοινωνίας.

 

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίας, ο θεραπευτής και οι συμμετέχοντες είτε ακούγοντας μουσική, είτε χρησιμοποιώντας απλά μουσικά όργανα που δεν απαιτούν μουσική γνώση, δημιουργούν ένα μοναδικό μουσικό δρώμενο. Δεν απαιτείται μουσική γνώση, ενώ στόχος δεν είναι τόσο το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, όσο το θεραπευτικό. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίας, τα άτομα μπορούν να εκφράσουν και να επεξεργαστούν τα συναισθήματά τους με τη βοήθεια της μουσικής. Με αυτό τον τρόπο βελτιώνεται η κοινωνικότητα και η αυτογνωσία, αυξάνεται η δημιουργικότητα και επιτυγχάνεται καλύτερη επαφή με τον εσωτερικό κόσμο.

 

Η μουσικοθεραπεία εφαρμόζεται ανάλογα με την προσωπικότητα και την ψυχική ή σωματική πάθηση του θεραπευόμενου. Η μουσικοθεραπεία απευθύνεται σε ενήλικες, εφήβους και παιδιά και μπορεί να γίνει είτε ατομικά είτε ομαδικά.

 

Ενδεικτικές περιπτώσεις στις οποίες χρησιμοποιείται η μουσικοθεραπεία είναι οι συναισθηματικές και αγχώδεις διαταραχές, η κατάθλιψη, οι ψυχοσωματικές διαταραχές, οι αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός, νοητική υστέρηση κτλ), οι μαθησιακές δυσκολίες, οι νευρολογικές παθήσεις κλ.

 

 

 

 

Αρχαίοι Θεραπευτές

 

Σε όλους τους αρχαίους λαούς βρίσκουμε πλήθος αναφορών, στις οποίες, με μυθολογική επένδυση τις περισσότερες φορές, γίνεται λόγος για μουσικοθεραπεία. Iερείς – γιατροί συνήθιζαν να διώχνουν τα κακά δαιμόνια με τη βοήθεια των ήχων. Χρησιμοποιούσαν τη μουσική σε θεραπευτικές τελετουργίες, για να απαλλάξουν τον άνθρωπο από τα κακά πνεύματα που τον βασάνιζαν και τον αρρώσταιναν.

 

Η χρήση της μουσικής ως θεραπευτικό μέσο, ήταν ένα ουσιαστικό μέρος των θεραπευτικών πρακτικών και τελετουργιών στην αρχαία Ελλάδα. Οι Πυθαγόρειοι και ο Αριστοτέλης αναγνώρισαν τις θετικές επιδράσεις της μουσικής στον ψυχισμό του ανθρώπου. Ο Όμηρος μας πληροφορεί επίσης, για τη χρήση της μουσικής στη θεραπεία των τραυματισμών.

 

Μαρτυρίες για τη χρήση της μουσικής ως θεραπευτικό μέσο, συμπεριλαμβάνονται σε πολλές ιστορικές γραφές και σε άλλους αρχαίους πολιτισμούς, όπως η Αίγυπτος, η Κίνα, η Ινδία και η Ρώμη.

 

 

 

Σουμερία 

 

Μουσικά κείμενα από το 3000 Πχ χρησιμοποιούνταν από Σουμέριους ιερείς σε διάφορες θρησκευτικές τελετές.

 

 

 

Αίγυπτος

 

Στην Αίγυπτο οι ιερείς έψελναν ύμνους προς τους θεούς χρησιμοποιώντας επτά φωνήεντα, που επαναλάμβαναν αλληλοδιάδοχα. Στους  ιατρικούς  αιγυπτιακούς  παπύρους  του 1500 π.Χ.,  αναφέρεται  η ευνοϊκή επίδραση της μουσικής στη γονιμότητα της γυναίκας.  Οι  Αιγύπτιοι  θεωρούσαν  ότι  οι  φθόγγοι είχαν μαγικές δυνάμεις.  Οι φωνές των αντικειμένων είχαν  ήχους.  Μέσω  αυτών  οι  άνθρωποι  επικοινωνούσαν  με  τα  φυσικά  αντικείμενα.  Μ’  έναν  ειδικό χορό,  επίσης,  κατεύναζαν  το  πνεύμα  των  νεκρών.

 

 

 

Μεσοποταμία

 

Στη Μεσοποταμία συνέδεαν τα μουσικά διαστήματα με  τις  εποχές,  οι  οποίες  ήταν  ευεργετικές  για  τους ανθρώπους.  Οι  θεοί  τους  ήταν  συνδεδεμένοι  με  ή-χους  όπως  ο  θεός  Εα  με  τον  ήχο  του  τυμπάνου balag,  η παρθένα Ιστάρ λεγόταν και ‘’απαλή καλαμέ-νια  φλογέρα’’,  ενώ  ο  συντροφός  της Tammuz  λεγόταν ‘’τρυφερή φωνή’’.

 

 

 

Ινδία

 

Στην Ινδία,  η μουσική  απεικόνιζε  τη διάσπαση του κύκλου  θάνατος-μετεμψύχωση.

 

 

 

Αφρική

 

Για  τους  αφρικανικούς λαούς,  επίσης,  η μουσική έπαιζε σημαντικό ρόλο  στις  θεραπευτικές  τελετές.  Οι  πρωτόγονοι  λαοί πίστευαν  ότι  κάθε  άνθρωπος  έχει  έναν  ιδιαίτερο ήχο,  που τον καθιστά ευάλωτο στη μαγεία.  Όταν οι μάγοι-γιατροί  ανακάλυπταν  αυτό  τον  ήχο  μπορούσαν να θεραπεύσουν τους ασθενείς τους

 

 

 

 

 

 

Ρώμη

 

Από τον Σενέκα,  το δάσκαλο και σύμβουλο του Ρωμαίου  αυτοκράτορα  Νέρωνα,  πληροφορούμαστε πως ο Μαικήνας χρησιμοποιούσε τη μουσική για να εκδιώξει από την ψυχή του τον φόβο ώστε να μπορέσει να κοιμηθεί. Στην Περί θυμού πραγματεία του, ο  Σενέκας  αναρωτιέται: «Ποιος  δεν  γνωρίζει  ότι  το μικρό κέρας και η τρομπέτα προκαλούν ψυχική διέ-γερση,  ενώ τα νανουρίσματα γαληνεύουν την ψυχή και φέρνουν τον ύπνο»

 

Με  την  πτώση  της  ρωμαϊκής  αυτοκρατορίας  Τους ιερείς-θεραπευτές διαδέχτηκαν οι εξορκιστές,  οι  επωδές  αντικαταστάθηκαν  από  ξόρκια,  φοβέρες,  γητειές  και  τα  παρόμοια.  Αντίστοιχα, τη θέση των ονομάτων του ειδωλολατρικού πανθέου πήραν τα ονόματα διαφόρων αγίων.

 

 

 

Χριστιανικά Χρόνια

 

Το ότι η πίστη στη θεραπεία θεία χάρη τι πέρασε και στη χριστιανική  θρησκεία  αποδεικνύεται  από  το  πλήθος των  αγίων-ιατρών (Άγιοι  Ανάργυροι,  Παναγία  η γιάτρισσα,  Αγία Παρασκευή η θεραπεύτρια των ματιών), τους τόπους προσκυνήματος (Τήνος,  Παναγία  Βλαχερνών),  τα «τάματα».

 

Διαχρονικά,  είτε στις  προχριστιανικές  λατρείες  και  τελετές  είτε  στις παρακλητικές  προσευχές,  τις  δεήσεις,  τις  λιτανείες, τις  ειδικές  λειτουργίες  του  χριστιανικού  κόσμου ,  η μουσική  συνοδεύει  την  ικεσία,  τονώνει  την  πίστη στην εύνοια των θεών,  στη συγχώρεση της αμαρτίας και στη χάρη του θεού, υπαγορεύει το ρυθμό της ομαδικής προσευχής, λυτρώνει από την αίσθηση της μοναξιάς, δυναμώνει την πίστη στο θαύμα και στη σωτηρία  της  ψυχής  και  του  σώματος.  Η κάθαρση του  αρχαιοελληνικού δράματος  μεταλλάσσεται  σε εξαγνισμό δια της θείας λειτουργίας.

 

 

 

Αναγέννηση

 

Κατά την Αναγέννηση,  εποχή κατακτήσεων στη φιλοσοφία, την τέχνη και την επιστήμη, ανανεώθηκε η Ιατρική  με  την  εκ  νέου  ανακάλυψη  της  ανατομίας από τον Αντρέα Βεζάλιους (μέσα16ου αι.),  η  οποία άνοιξε νέους δρόμους,  θέτοντας την ιατρική επιστη-μονική σκέψη  σε αιτιολογική βάση.  Όμοια ανανεώθηκε και η  μουσική, η οποία  απελευθερώθηκε  από  την αποκλειστική σχέση της με τη λατρεία και απέκτησε ανθρώπινη  βιωματική  υπόσταση  και  δυνατότητα έκφρασης.

 

 

Το  αρχαιοελληνικό  ιδεώδες  της  αρμονίας  σώματος και  ψυχής  απαντάται  στα  συγγράμματα μουσικών-θεωρητικών όπως ο  Τζοφέρο  Τσαρλίνο.  Γιατροί,  μουσικοί, «ερασιτέχνες»  της  μουσικής  και  της  ιατρικής συμμερίστηκαν αυτό  το  ενδιαφέρον.  Αρκετοί μάλιστα ανακάλυψαν τη  θεραπευτική  επίδραση της μουσικής χάρη στην  παρατήρηση  και  την  αυτοπαρατήρηση.

 

Ο Ρόμπερτ Μπάρτον,  που έπασχε ο ίδιος από  μελαγχολία,  καταγράφει  τις  παρατηρήσεις  του στο  σύγγραμμα «Ανατομία  της  Μελαγχολίας» «Το άκουσμα της τρομπέτας, του  ταχυδρομικού  κόρνου,  του  χορευτικού  τραγουδιού, ενός  αγοριού  που  διασχίζει  τα  χαράματα  τους  δρό-μους, όλα αυτά που μεταβάλλουν τη διάθεση, δίνουν ζωή  και  χαρά  στον  ασθενή  που  έμεινε  άυπνος  όλη νύχτα».

 

 

Επίσης,  ένας  διάσημος  χειρουργός  τού16ου  αιώνα, ο  Αμπρουάζ  Παρέ,  συνιστούσε  στους ασθενείς που επρόκειτο να χειρουργήσει,  να κατανικούν το φόβο τους,  παίζοντας με άλλους μαζί βιόλα ή βιολί,  χωρίς βέβαια να απαιτούνται γνώσεις μουσικής.

 

 

 

Μπαρόκ

 

Ένας από τους σημαντικότερους  θεωρητικούς  τής  εποχής  τού Μπαρόκ,  ο Ατανάζιους Κίρχερ,  συγγραφέας τού πε-ρίφημου  θεωρητικού  συγγράμματος  Μusurgia universalis πρέσβευε ότι η  δοσμένη από το Θεό αρμονία σώματος,  πνεύματος και ψυχής συγκροτεί  τον  άνθρωπο  ως ένα μικρόκοσμο  που αποτελεί  απεικόνιση  και  μέρος  τού  μακρόκοσμου και διέπεται από την αρμονία της κοσμικής τάξης του Θεού.  Ο γιατρός πρέπει  να  διατηρεί  αυτήν  την  αρμονία.

 

 

Εξαιρετικής  σημασίας  για την  περαιτέρω  εξέλιξη  της  μουσικοθεραπείας  είναι η εξατομίκευση της εφαρμογής της. O  Κίρχερ κάνει λόγο για τη συχνότητα motus animae του κάθε ατόμου,  η οποία καθορίζεται από πλέγμα παραγόντων, όπως η φύση του, οι ηθικές επιδράσεις, η καταγωγή, το κλίμα. H συχνότητα αυτή κυμαίνεται ανάλογα με την  αντίδραση  των «αεροτομών,  μεταφορέων  των συναισθημάτων της ψυχής και μεταδοτών εντολών του πνεύματος», οι  οποίοι  λειτουργούν  ως  χορδές, μεταδίδοντας τη δόνηση της musica pathetica.

 

 

 

Ισλάμ

 

Στο χώρο του Ισλάμ φαίνεται πως κατέχει κυρίαρχη θέση η πεποίθηση  ότι το σώμα αποτελεί την κατοικία της ψυχής, ότι οι πόνοι και οι ασθένειες του σώματος αποτελούν αντανάκλαση των πόνων και των ασθενειών της ψυχής. Έτσι, μέχρι να ιαθεί η ψυχή, το σώμα θα συνεχίσει να παραπονιέται. Αν και στην ισλαμική  παράδοση  θεωρείται  δεδομένο  ότι  ο  θεός είναι  αυτός  που  γιατρεύει,  στον  ισλαμικό  κόσμο, μεταξύ 9ου και13ου αιώνα μ.Χ. παρατηρείται σημαντική  καλλιέργεια  και  ανάπτυξη  της  Ιατρικής ως  επιστήμης  με  όρους  που αργοτερα αντιλαμβάνεται  και  χρησιμοποιεί  ο  δυτικός  κόσμος.  Έτσι,  δημιουργούνται  πολλά  σημαντικά  ιατρικά  κέντρα, ιατρικές  σχολές και νοσοκομεία,  στα οποία αναφέρεται η χρήση της μουσικής ως μέσον υποστήριξης της θεραπευτικής αγωγής των ατόμων.

 

 

Η μουσική φαίνεται πως χρησιμοποιούνταν  σε  συνδυασμό  με  τη  χορήγηση φαρμάκων και τη χρήση νερού ως ακούσματος (κε-λάρυσμα)  και  ως  επαφής (λουτρό).  Κατά το 1484,  έχουμε πληροφορίες από ταξιδιωτικές αναμνήσεις του E. Celebi ότι η  μουσικοθεραπεία εφαρμοζόταν στην  Οθωμανική Αυτοκρατορία.  Στο νοσοκομείο του Σουλτάνου Bayezit B’  υπήρχε  ένα  φωνητικό  τρίο  και  ένα  κου-αρτέτο που έδιναν συναυλίες τρεις φορές την εβδομάδα, με σκοπό τη γαλήνευση των ασθενών

 

 

 

Αρχαία Ελλάδα

(Μητέρα Της Μουσικοθεραπείας)

 

Οι απεριόριστες χρήσεις της δύναμης του ήχου ήταν αρκετά γνωστές στους αρχαίους Έλληνες. Ευρύτατα διαδεδομένη ήταν η χρήση επωδών, που θεωρούνταν ιαματικά άσματα ή λόγια, που αποδίδονταν στον Ασκληπιό. Μ’ αυτά πίστευαν, ότι θεραπεύονταν τραύματα και κάθε νόσος.

 

 

 

 

 

Πάνας

 

Ο θεός Πάνας με την άγρια φωνή του τρομοκρατούσε τους εχθρούς του και τους έτρεπε σε φυγή (πανικός), ενώ με τη μουσική του αυλού του προσέλκυε τις νύμφες, που δεν μπορούσαν να αντισταθούν στο άκουσμα της μουσικής του.

 

 

Εμπεδοκλής

 

Με τη δύναμη της μουσικής του ο φιλόσοφος Εμπεδοκλής γαλήνεψε έναν εξαγριωμένο νέο, που ήταν έτοιμος να επιτεθεί στον συκοφάντη του πατέρα του.

 

 

Αμφίονας

 

Ο Αμφίονας, γιος της Αντιόπης, γνώριζε την τέχνη εμψύχωσης των λίθων και μ’ αυτή τη γνώση που κατείχε, κατάφερε να οικοδομήσει τα τείχη των Θηβών. Στο άκουσμα της λύρας και του τραγουδιού του οι πέτρες κινούνταν και τα δέντρα άφηναν τις ρίζες τους στο χώμα και παραδίνονταν στους ξυλουργούς.

 

 

Απόλλωνας

 

Ο θεός Απόλλων με τη δύναμη των μελωδιών της λύρας του έχτισε τα τείχη της Τροίας.

 

 

Ορφέας

 

Ο Ορφέας με τη μουσική του μάγευε θεούς και ανθρώπους. Ο Ορφέας ψέλνοντας με την συνοδεία ενός μουσικού οργάνου είχε την δύναμη να επιδρά στην συναισθηματική και νοητική σφαίρα των ανθρώπων εξαγνίζοντάς τις και βοηθώντας στην εξέλιξή τους. Χρησιμοποιώντας τη μελωδική φωνή του και επαναλαμβάνοντας τους ήχους μπορούσε να δημιουργήσει εικόνες στα μάτια των μαθητών του και να διευρύνει την αντίληψή τους για την πραγματικότητα. .

 

 

Ορφέας και Ορφισμός

 

Η πιο γνωστή μυθολογική μορφή της μουσικής παγκοσμίως, ο Ορφέας, ήταν άριστος κιθαρωδός και τελειοποίησε τη λύρα που του χάρισαν ο Aπόλλωνας και ο Eρμής. Kατά τον Πίνδαρο, ο Oρφέας υπήρξε αοιδός, ιερέας και μάντης, πατέρας πάντων των αοιδών. Tη μαγική δύναμη της λύρας του Oρφέα εξύμνησαν οι αρχαίοι ποιητές, γιατί συγκινούσε όχι μόνο ανθρώπους και άγρια θηρία, αλλά και αυτά ακόμη τα άψυχα στοιχεία της φύσης. Mε τη λύρα του μπόρεσε να κάμψει τον Πλούτωνα και να κατέλθει στον Άδη, για να φέρει πάλι στον κόσμο την αγαπημένη του σύζυγο την Eυρυδίκη. Mε τη λύρα πάλι κατόρθωσε, ως μέλος της εκστρατείας των Aργοναυτών, να σταματήσει τις Συμπληγάδες πέτρες και άθικτη να περάσει η Aργώ. Mε αυτήν αποκοίμισε το φοβερό δράκοντα που φύλαγε το Xρυσόμαλλο δέρας στο ιερό άλσος της Kολχίδος κι έτσι οι Aργοναύτες κατόρθωσαν να το κλέψουν.

 

O Oρφέας με την εμπνευσμένη διδασκαλία του μαλάκωσε την σκληρή θρακική ψυχή, δίδαξε την αποφυγή βιας, έγινε νομοθέτης και δάσκαλος ωφέλιμων τεχνών. Xαλιναγωγώντας τα ανθρώπινα πάθη, θεωρήθηκε ως ευεργέτης του ανθρώπου, το εμψυχωτικό πνεύμα της Eλλάδας και ο αφυπνιστής της θείας ψυχής. Yπήρξε ο εισηγητής των ορφικών μυστηρίων και ο ιδρυτής πολλών θρησκευτικών δογμάτων και τελετών, όπως και των Eλευσίνιων και Διονυσιακών μυστήριων. O Aριστοφάνης και ο Oράτιος τον αναφέρουν ως απόστολο του πολιτισμού.

 

 

 

 

Ορφισμός

 

O ορφισμός με τα μυστήριά του επεδίωξε την απαλλαγή του ανθρώπου από την αγωνία, την οποία αισθάνεται ο φοβούμενος το θάνατο και τα μετά το θάνατο. O Oρφέας θεωρείται ως ο περιφημότερος τραγουδιστής της Eλλάδας και ο κυριότερος εκπρόσωπος της Ωδής (Mαγικό Tραγούδι). Ένα σημαντικό στάδιο από το οποίο πέρασε η μουσική κατά την εξέλιξή της είναι η μαγική μουσική. H μουσική αυτή, όπως πίστευαν οι αρχαίοι λαοί, είχε υπερφυσικές και θεραπευτικές ιδιότητες, είχε δηλαδή τη δύναμη να δημιουργήσει ή να καταπαύσει ένα φυσικό φαινόμενο.

 

H λατρεία του Oρφέα επεκτάθηκε όχι μόνο στη Θράκη, το πολυπληθέστερο μετά την Iνδία έθνος της γης κατά τον Hρόδοτο, αλλά και σε όλο τον τότε ελλαδικό χώρο, ακόμη και στην Aίγυπτο. Aναφορά στις ιαματικές ιδιότητες της μουσικής του Oρφέα στον άνθρωπο γίνονται από Όμηρο. Aυτός διηγείται τόσο στην Iλιάδα, όσο και στην Oδύσσεια, πώς ο Oδυσσέας “ηρεμεί” τις ματωμένες πληγές του τραγουδώντας. Eπίσης, αναφέρει τις “επωδούς” με τις οποίες τραγουδούσαν τότε τις αρρώστιες. H πανώλη της Tροίας καταπολεμήθηκε με τραγούδι, πιθανόν με παιάνες.

 

 

Σειρήνες

 

Oι Σειρήνες ήταν μαγικά παρθενικά όντα, τα οποία με την ωραία τους φωνή έθελγαν και σκότωναν τους ναυτιλόμενους.

 

 

Κορύβαντες και Κορυβαντισμός

 

Oι Kορύβαντες ήταν ιερείς της μυθικής θεότητας Pέας Kυβέλης. Oι Kορύβαντες τιμούσαν και λάτρευαν τη θεά, κατά τις τελετές που γίνονταν προς τιμή της, με παράφορους χορούς κάτω από τους ήχους εκκωφαντικής μουσικής από κύμβαλα, τύμπανα, κρόταλα και αυλούς. Kατά τον χορό έφταναν σε κατάσταση έξαλλου ενθουσιασμού, έβγαζαν άναρθρες κραυγές και ήταν τόση η μανία που τους κατελάμβανε, ώστε είχαν την εντύπωση ότι και μετά την παύση των μουσικών οργάνων εξακολουθούσαν να ακούν τη μουσική.

 

Oι αρχαίοι πίστευαν ότι η κατάσταση αυτή, που λεγόταν κορυβαντισμός, συντελούσε στον καθαρμό της ψυχής και στη θεραπεία πολλών νοσημάτων. Aνάλογη τελετή είναι τα περίφημα Aναστενάρια, στην εορτή των αγίων Kωνσταντίνου και Eλένης. Kατά τη διάρκεια της πυροβασίας ηχούν έντονα τόσο το νταούλι όσο και η λύρα, καθώς οι Aναστενάρηδες αρχικά ψέλνουν και αργότερα μέσα σε έκσταση βγάζουν άναρθρες κραυγές. Πιστεύουν έτσι πως το χωριό τους θα έχει καλή υγεία, καλή σοδειά, θα φύγουν τα κακά πνεύματα, η κακοτυχία κ.ά. Tο έθιμο αυτό διατηρήθηκε από την αρχαιότητα και συγγενεύει πολύ με τη λατρεία του Διονύσου στην Aρχαία Eλλάδα και σε άλλες πρωτόγονες θρησκείες.

 

 

Δάμων

 

Tον 5ο π.X. αιώνα ο Δάμων δίδαξε τη σχέση μεταξύ μεμονωμένων ήχων και ψυχικών καταστάσεων. Kαθόρισε συγκεκριμένες μελωδίες για την ατολμία, την οργή, τη ζήλια, κ.λπ.

 

 

Πλάτων

 

Tον 4ο π.X. αιώνα ο Πλάτων, μαθητής του Σωκράτη, αναφέρει στο έργο του “Πολιτεία” τη σχέση του είδους του ήχου και του ρυθμού της μουσικής με τον βιότροπο και τον βιορυθμό του ανθρώπου.

 

Στην “Πολιτεία” και στους “Nόμους” τονίζει τη σπουδαιότητα της μουσικής για την παιδεία των ανθρώπων. Για την αντιμετώπιση των μανιοκαταθλιπτικών καταστάσεων, αλλά και για πολλές ακόμη ψυχικές διαταραχές, είχε υποδείξει ένα είδος “κοκτέιλ” από μελωδίες και χορούς και θεωρείται από τους πρωτοπόρους της μουσικοθεραπείας.

 

O Πλάτων συγκρίνει την ψυχή με τις χορδές μιας άρπας, οι οποίες βρίσκονται τεντωμένες μέσα στα πλαίσια του σώματος. Aν αρρωστήσει το σώμα, ασθενούν και οι χορδές της ψυχής. Kαι αν οι χορδές είναι πολύ τεντωμένες, τότε το πλαίσιο σπάζει.

 

Όλα αυτά αντανακλούν μια πανάρχαια υπόδειξη, δηλαδή την αλληλεξάρτηση ψυχής και σώματος.

 

 

 

 

Aριστοτέλης

 

Tον 3ο π.X. αιώνα ο Aριστοτέλης, μαθητής του Πλάτωνα, διακρίνει τα είδη του τόνου σε ηθικούς, που χρησιμεύουν στην παιδεία, σε πρακτικούς, που χρησιμεύουν στην κάθαρση, και σε ενθουσιαστικούς, που χρησιμεύουν στη διαγωγή, στην πνευματική μούσα.

 

Σε ένα κείμενο, το οποίο έγραψε ο Aριστοτέλης για τον Mέγα Aλέξανδρο, αναγράφεται: “Oι πνευματικές ασθένειες μπορούν να θεραπευθούν με μουσικά όργανα, τα οποία, μέσω της ακοής, μεταφέρουν στην ψυχή εκείνους τους αρμονικούς ήχους που δημιουργήθηκαν από τις κινήσεις και τις επαφές των ουράνιων σφαιρών.

 

 

Eυριπίδης

 

O Eυριπίδης είναι ο νεότερος από τους τρεις μεγάλους τραγικούς, πατέρας του νεότερου δράματος. Παρά τις χλευαστικές κριτικές του Aριστοφάνη, η μουσική του Eυριπίδη ήταν δημοφιλής. Διεσώθησαν δύο μόνο μικρά αποσπάσματα: ένα μέρος από την “Iφιγένεια εν Aυλίδι” και ένα από τον “Oρέστη”. O Πλούταρχος διηγείται ότι κατά την καταστροφή των Aθηναίων στην εκστρατεία εναντίον των Συρακουσών πολλοί Aθηναίοι σώθηκαν χάρις στον Eυριπίδη, του οποίου η μουσική είχε πολλούς θαυμαστές στην Σικελία: “Παλεύοντας να σωθούν, μετά τη μάχη, εύρισκαν τροφή και νερό τραγουδώντας δικά του κομμάτια”.

 

 

Πυθαγόρας Και Πυθαγόρειοι

 

Ο Πυθαγόρας πίστευε ότι τα άστρα και οι πλανήτες παράγουν ήχους, που δεν γίνονται αντιληπτοί, λόγω ατέλειας του ανθρώπινου αυτιού. Μπορούν όμως και επηρεάζουν τον ψυχισμό του ανθρώπου.

 

Οι αντιστοιχίες των επτά κύριων πλανητών σε σχέση με τους μουσικούς φθόγγους (νότες) είναι:

 

 

Δίας = Ντο

Άρης = Ρε

Ήλιος = Μι

Αφροδίτη = Φα

Ερμής = Σολ

Σελήνη = Λα

Κρόνος = Σι

 

 

Οι Πυθαγόρειοι κοιμόντουσαν ακούγοντας ένα είδος μουσικής, που τους βύθιζε σε βαθύ ύπνο και ξύπναγαν στο άκουσμα μιας μουσικής, που τους έδινε ενέργεια και ζωτικότητα. Όλες αυτές οι συνήθειες και πεποιθήσεις των αρχαίων Ελλήνων δείχνουν, ότι κατείχαν αρκετά σημαντικές γνώσεις γύρω από την επιστήμη της Ψυχοακουστικής.

 

Λέγεται ότι είναι πιθανό τα κυκλώπεια κατασκευάσματα και οι πυραμίδες να χτίστηκαν με τη χρήση ηχητικών δονήσεων.

 

Οι διάφοροι παιάνες στο στρατό κατάφερναν να εμψυχώνουν το στράτευμα και να το οδηγούν σε νικηφόρες μάχες. Με  ύμνους  καλούσαν τους  θεούς  να  τους  χαρίσουν  υγεία  και  ευτυχία.

 

 

Ηρακλής

 

Ο  Ηρακλής ήταν  παλαιός  θεός  της  ιατρικής.  Οι  Ορφικοί  τον προσκαλούσαν  με  ύμνους: «Έλα  μακάριε  και  φέρε μας  όλα  τα  μαγικά  φάρμακα  των  ασθενειών  και βγάλε έξω τις καταστρεπτικές ασθένειες».

 

 

 

 

 

Αθηνά

 

Την Αθηνά την παρακαλούσαν να τους χαρίσει ειρήνη,  ευτυχία και  υγεία  μ’  ευτυχισμένες  ώρες.

 

 

Βάκχος

 

Ο Βάκχος λέγεται  ότι  ενεφανίσθη  στους  ανθρώπους  ως  θεραπευτικό  μέσο  που  καταπαύει  τους  πόνους  και  απολυτρώνει.

 

 

Ασκληπιός

 

Ο  Ασκληπιός παρουσιάστηκε από τον Όμηρο ως δεσπότης Παιάν. Αυτός που κα-τέπαυε τις βαριές ασθένειες και τον ολέθριο θάνατο, σύμφωνα  με  την  παράδοση απέκτησε  τις  πρώτες  ιατρικές  του  γνώσεις  κοντά στον  Κένταυρο  Χείρωνα,  μετείχε  στην  αργοναυτική εκστρατεία και θεράπευε τους αργοναύτες όχι μόνο με  φάρμακα,  βότανα,  έμπλαστρα,  χειρουργικές  επεμβάσεις  αλλά  και  με  επωδές, και χρησιμοποιούσε τη μουσική για  τη θεραπεία των νευρώσεων

 

 

Όμηρος

 

Ο  Όμηρος  περιγράφει  πως  στη  διάρκεια  ενός κυνηγιού,  ο  Οδυσσέας  τραυματίστηκε  από  ένα  αγριογούρουνο  και  οι «αγαπημένοι  γιοι  του  Αυτόλυκου ασχολήθηκαν με τη φροντίδα και το δέσιμο της πληγής του έξοχου Οδυσσέα και συγκράτησαν το μαύρο αίμα με επωδές…»

 

 

Πυθαγόρας και Δημόκριτος

 

Σύμφωνα  με  την  κοσμοθεωρία  των  Ελλήνων  φιλοσόφων  η  θεραπεία  είχε  την  έννοια της αποκατάστασης της  διαταραγμένης  αρμονίας  του  σώματος και  της  ψυχής,  αντίληψη  που  δεν  απέχει  από  τις σύγχρονες αρχές της ιατρικής. Η ρήση «νους υγιής εν  σώματι  υγιεί»  εκφράζει  επιγραμματικά  την  αμφίδρομη  σχέση,  την  αλληλεξάρτηση,  την  ιδέα  της αρμονίας του σύμπαντος,  η οποία σύμφωνα με τους πυθαγορείους διεπόταν από την ανώτατη αρχή των αριθμών,  αρχή  που  διέπει  και  τη  μουσική.

 

Οι  πυθαγόρειοι χρησιμοποιούσαν  και κατά  τον  υπόλοιπο  χρόνο  τη  μουσική  για  την  αποκατάσταση της υγείας και υπάρχουν κάποιες μελωδίες -που αποκαθιστούν τα ψυχικά πάθη, τις απελπισίες και τους δυνατούς πόνους-  τις οποίες επινόησε  ως εξαιρετικά  βοηθητικές,  και  άλλες πάλι για την οργή, τους θυμούς, και για κάθε παρέκκλιση της ψυχής που νοσεί.

 

Οι πρακτικές αυτές βασίζονταν στην αντίληψη ότι ο κόσμος των ήχων και ο εσωτερικός κόσμος τής ψυχής  συνδέονται  με  μια  μυστική  συγγένεια  και  ότι  η αρμονία  της  μουσικής  προκαλεί  μια  αθέλητη  συνήχηση τής ψυχής,  γεγονός που εξηγεί την επενέργειά της.

 

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ιάμβλιχου, οι πυθαγόρειοι χρησιμοποιούσαν τη λύρα για τον ευγενικό της ήχο,  ενώ θεωρούσαν ότι ο αυλός είχε πληθωρικό  ήχο  ιδανικό  για  γιορτές. Αντίθετα, ο  Δημόκριτος συνιστούσε για τη θεραπεία πολλών ασθενειών τον αυλό,  το  όργανο που παλλόταν από τα ηχητικά κύματα, φερόταν σε απευθείας επαφή με το πάσχον μέλος του σώματος (για παράδειγμα,  στην περίπτωση μιας ισχιαλγίας) και η δόνησή του μεταδιδόμενη στους μυς,  επενεργούσε θεραπευτικά.

 

 

Πλάτων και Αριστοτέλης

 

Ο  Χαρμίδης,  στους  Διαλόγους  του Πλάτωνα,  ρωτάει  τον  Σωκράτη  αν  γνωρίζει  κάποια θεραπεία για την κεφαλαλγία,  και εκείνος τού συνιστά  το  φύλλο  κάποιου  φυτού  προσθέτοντας  ότι «κοντά  στο  φάρμακο  είναι  μερικές  επωδές,  τις οποίες αν απαγγείλει κανείς συγχρόνως παίρνει και το  φάρμακο,  αυτό  τον  θεραπεύει  εντελώς.  Χωρίς όμως  τις  επωδές  το  φάρμακο  καθόλου  δεν  ωφελεί»

 

 

Κέβης

 

Ο Κέβης λέγει στο Σωκράτη: «Μάλλον  δε,  είναι  σαν  να  μη  φοβόμαστε εμείς οι ίδιοι αλλά σαν να υπάρχει μέσα μας κάποιο παιδί,  το οποίο τα φοβάται αυτά. Τούτο λοιπόν το παιδί ας προσπαθήσουμε να το πείσουμε να μην φοβάται το θάνατο, αλλά πρέπει να  λέτε  επωδές  σ’  αυτό  κάθε  μέρα,  μέχρι  να  το  απαλλάξετε ριζικά από τον φόβο»

 

 

 

 

 

Πρόδρομοι της Μουσικοθεραπείας

 

Σύμφωνα με τον Άλβιν,  αν ο Ιπποκράτης θεωρείται ο  πατέρας  της  ιατρικής,  ο  Πλάτων  και  ο  Αριστοτέλης  πρέπει  να  αναγνωριστούν  ως  οι πρόδρομοι  της μουσικοθεραπείας,  με την έννοια ότι πρέσβευαν την ελεγχόμενη χρήση της μουσικής. Ο  Αριστοτέλης  αναφέρει  «Είναι  φανερό  ότι  πρέπει  να  χρησιμοποιούμε όλες τις αρμονίες,  αλλά όχι κατά τον ίδιο τρόπο . Τις πιο ηθικές για την εκπαίδευση, τις πιο ζωηρές και ενθουσιώδεις για ακρόαση

 

 

 

Ποια Είναι Η Σωστή Μουσική?

 

O ακριβής χαρακτήρας και η δομή της θεραπευτικής μουσικής είναι βέβαια άγνωστος, αφού μέχρι στιγμής έχουν χρησιμοποιηθεί για πειραματισμό διάφορα μουσικά ακούσματα, όπως η κλασική, η ελαφρά ποπ, ή η τζαζ μουσική και φυσικα η επιλογή της μουσικής για θεραπευτική χρήση επηρεάζεται από την κουλτούρα με την οποία κάποιος έχει ανατραφεί.

 

 

 

Τι Θεραπεύει Η Μουσική

 

Η μουσική εκτός από τις θεραπευτικές της ιδιότητες σε διάφορες παθήσεις, μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητά μας, προκαλώντας συναισθήματα αισιοδοξίας, χαράς ή λύπης, να μας ξυπνήσει αναμνήσεις, να μας χαλαρώσει από το άγχος και το στρες της ημέρας, ή να βοηθήσει στην αποτελεσματικότερη άσκηση αυξάνοντας τους καρδιακούς μας παλμούς. Η επίδρασή της στην ψυχοσύνθεσή μας είναι μεγάλη και η σωστή επιλογή της μουσικής που ακούμε ανάλογα με τις δραστηριότητές μας, είναι πολύ σημαντική.

 

 

Η μουσικοθεραπεία παρέχει επίσης κατευθύνσεις για την επικοινωνία, που μπορεί να είναι χρήσιμη σε εκείνους που θεωρούν ότι είναι δύσκολο να εκφραστούν με λόγια. Έρευνα στη μουσικοθεραπεία, υποστηρίζει την αποτελεσματικότητά της σε ενήλικες, εφήβους, παιδιά και σε πολλούς τομείς, όπως: γενική σωματική αποκατάσταση και διευκόλυνση της κίνησης, αύξηση των κινήτρων των ανθρώπων για να ασχολούνται με τη θεραπεία τους, παροχή συναισθηματικής υποστήριξης για τα άτομα και τις οικογένειές τους και παροχή μιας διεξόδου για την έκφραση των συναισθημάτων.

 

 

 

Ειδικότερα, Η Μουσική Βοηθά:

 

Στην Ανάπτυξη της Προσωπικότητας, στις Συναισθηματικές και Αγχώδεις  Διαταραχές, στην Κατάθλιψη, στις Ψυχοσωματικές Διαταραχές, στις  Ψυχιατρικές Παθήσεις, στις Αναπτυξιακές Διαταραχές όπως Νοητική Στέρηση και Αυτισμό, στις Μαθησιακές Δυσκολίες όπως Δυσλεξία και Αφασία, στην Ογκολογία, στις Νευρολογικές Παθήσεις, στην Αποκατάσταση και Κοινωνική Επανένταξη, στη  Γυναικολογία και στην Απεξάρτηση.

 

Έρευνα, η οποία διεξήχθη από τον Nayak και τους συνεργάτες του, έδειξε ότι η μουσικοθεραπεία συνδέεται με βελτίωση της διάθεσης, μείωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, ελάττωση του στρες και ενίσχυση της κοινωνικοποίησης. Άλλες πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι η μουσική μπορεί να βελτιώσει την κινητοποίηση των ασθενών και να αυξήσει τα θετικά συναισθήματά τους.

 

 

 

 

Μουσική και Παραδοσιακή Θεραπεία

 

Όταν η μουσικοθεραπεία συνδυάζεται με παραδοσιακές μεθόδους θεραπείας αυξάνεται η πιθανότητα επίτευξης του θεραπευτικού στόχου. Σύμφωνα με ανασκόπηση 23 κλινικών πειραμάτων του Cochrane, έχει βρεθεί ότι η μουσική μπορεί να μειώσει τον καρδιακό και αναπνευστικό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση σε ασθενείς με στεφανιαία νόσο.

 

 

 

Αναισθησιολογία

 

Πειραματική εφαρμογή της μουσικής στο Τμήμα Αναισθησιολογίας του νοσοκομείου  της  γερμανικής πόλης Λίντενσαϊντ  σε 7000 ασθενείς απέδειξε πως η απαιτούμενη δόση φαρμάκων κατά το στάδιο της προετοιμασία για την εγχείρηση μπορούσε να μειωθεί, έστω και στο ήμισυ της συνήθως χορηγούμενης,  χάρη στην αγχολυτική επίδραση της μουσικής. Επίσης,  έχει βρεθεί ότι η χρήση της κατάλληλης  μουσικής  μειώνει  το  προεγχειριτικό  άγχος,  καθώς και το άγχος των ασθενών που νοσηλεύονται.

 

 

Καρκινοπαθείς

 

Η μουσική βοηθά στο να απαλύνεται ο πόνος και οι επιπλοκές από τις θεραπείες στις οποίες υποβάλλονται  οι  καρκινοπαθείς.

 

 

Μεταμόσχευση Μυελού

 

Οι  ασθενείς  που  υποβάλλονται  σε  μεταμόσχευση  μυελού  των  οστών, όταν υποβάλλονται σε μουσικοθεραπεία,  παρουσιάζουν λιγότερο συχνά ναυτίες,  εμετούς και πόνο.  Μάλιστα,  φαίνεται ότι η μουσικοθεραπεία αυξάνει την ταχύτητα  με  την  οποία  αναδημιουργείται  ο  μυελός των ασθενών μετά τη μεταμόσχευση.  Αυτό συμβάλλει στην ταχύτερη ανάρρωση των ασθενών και στη μείωση  του  κινδύνου  να  παρουσιάσουν  σοβαρές μολυσματικές  και  αιμορραγικές  επιπλοκές.

 

 

Νεοπλασίες

 

Σε  ασθενείς  με  νεοπλασίες  τελικού  σταδίου,  οι  οποίοι είναι φορτισμένοι συναισθηματικά,  η μουσικοθεραπεία  παίζει  σημαντικό  ρόλο  στη  συναισθηματική τους  αποφόρτιση.

 

 

Χημειοθεραπεία

 

Ακόμα και η ναυτία και εμετός σε ασθενείς που υποβάλλονται σε  χημειοθεραπεία  έχει  παρατηρηθεί  ότι  μειώνονται  με  την  εφαρμογή  της  μουσικοθεραπείας

 

 

 

 

Εγκυμοσύνη

 

Η μουσική μπορεί να χρησιμοποιηθεί για χαλάρωση και  μείωση  του  στρες  όχι  μόνο  από  ασθενείς  αλλά και από υγιή άτομα. Κατά την εγκυμοσύνη και τον τοκετό, η  μουσικοθεραπεία  έχει  επίσης  ευνοϊκά  αποτελέσματα.

 

 

Διάφορες Παθήσεις

 

Τα  άτομα  με  ειδικές  ανάγκες,  οι ασθενείς  με  Αλτσχάιμερ,  τα  άτομα  με  εγκεφαλικά προβλήματα,  καθώς  και  τα  άτομα  τρίτης  ηλικίας μπορούν να  επωφεληθούν  ουσιαστικά  από  τις  διάφορες μορφές μουσικοθεραπείας

 

 

 

 

 

Η Μουσικοθεραπεία Στη Σύγχρονη Εποχή

 

Ο  Λάιμπνιτς Στην πραγματεία  του  Η  Μουσική  ως  Φάρμακο,  γράφει: «Οι  κρούσεις  του  τυμπάνου,  οφεί-λουν την ευχαρίστηση που προξενούν στην Τάξη.  Η Τάξη  αυτή  διέπει  επίσης  τις  έντεχνες  κρούσεις  και κινήσεις  των  παλλόμενων  εγχόρδων,  πνευστών  και κρουστών οργάνων, που μεταφέρονται ομοιόμορφα μέσω του αέρα και στη συνέχεια μέσω των ακου-στικών  οργάνων,  προξενώντας  μια  αντήχηση  που διεγείρει τα ζωικά μας πνεύματα»

 

 

Οι γιατροί Πάργκετερ και Σομέ, αναφέρουν  ότι «πριν  από  τη χρησιμοποίηση της μουσικής με σκοπό την καταπολέμηση  μιας  ασθένειας,  επιβάλλεται  η  μελέτη  του τρόπου ζωής του ασθενούς,  του χαρακτήρα του, της ιδιοσυγκρασίας του, των συνηθειών και των τάσεών  του.  Η επιλογή της κατάλληλης στιγμής, για την εκτέλεση του μουσικού κομματιού, και  η σωστή  αξιολόγηση  της  όλης  ψυχοπνευματικής  κατάστασης  του  αρρώστου,  συνθέτουν  το  μυστικό αυτής της θεραπευτικής μεθόδου»

 

 

 

Πρώτα Προγράμματα Μουσικοθεραπείας

 

Κατά  τον  πρώτο  και  δεύτερο  παγκόσμιο  πόλεμο, η αξία της μουσικής ως θεραπευτικού μέσου φάνηκε ακόμη περισσότερο όταν πολλοί μουσικοί, επαγγελματίες ή ερασιτέχνες,  πήγαιναν στα νοσοκομεία και με τη μουσική τους απάλυναν το σωματικό και ψυχικό πόνο των τραυματισμένων και των βετεράνων.  Ως αποτέλεσμα, από το 1944 στις  Ηνωμένες  Πολιτείες  άρχισαν  να  εφαρμόζονται τα  πρώτα προγράμματα  ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ.

 

 

 

 

Αμερικανική Εταιρεία Μουσικοθεραπείας

 

Tο 1950,  δημιουργήθηκε  η  Αμερικανική Εταιρεία Μουσικοθεραπείας,  η  οποία  αποτέλεσε  τον  πρώτο πυρήνα  εφαρμογής  και  έρευνας  της  μουσικοθεραπείας.

 

Σ’  αυτό το σημείο πρέπει να αναφέρει κανείς ότι η ίδρυση της εταιρείας αυτής βασίστηκε σε  μία απλή κλινική παρατήρηση που έδειχνε ότι,  σε νοσοκομεία  των  Η.Π.Α.  στα  οποία  νοσηλεύονταν  τραυματίες  βετεράνοι  του  Β’  Παγκόσμιου  πολέμου,  η  ανάρρωση των ασθενών ήταν ταχύτερη σε θαλάμους στους οποίους υπήρχε «ζωντανή μουσική» σε σχέση με θαλάμους χωρίς μουσική.

 

 

 

 

 

 

Η Μουσικοθεραπεία  ως  Συμπληρωματικό  Θεραπευτικό  Μέσο

 

Την τελευταία δεκαετία,  με την πρόοδο της μαγνητικής τομογραφίας και την εμφάνιση της τομογραφίας εκπομπής ποζιτρονίων, έχει καταστεί δυνατή η εξονυχιστική μελέτη των  επιδράσεων της μουσικής στον  ανθρώπινο  εγκέφαλο. Τα  συμπεράσματα έχουν  κινητοποιήσει  πολλούς  κλινικούς  γιατρούς  σε διάφορες ειδικότητες,  που χρησιμοποιούν τη μουσικοθεραπεία  ως  συμπληρωματικό  θεραπευτικό  μέσο

 

 

 

Ασθενής και Μουσικοθεραπεία

 

Για  να  επωφεληθεί  ένας  ασθενής  από  τη  μουσικοθεραπεία,  δε  χρειάζεται  να  έχει  ιδιαίτερες  μουσικές ικανότητες.  Επίσης,  δεν υπάρχει ένα είδος μουσικής το  οποίο  είναι  πιο  αποτελεσματικό  από  ένα  άλλο. Όλα τα είδη μουσικής μπορούν να χρησιμοποιηθούν και να είναι αποτελεσματικά στη βελτίωση της ζωής κάποιου ασθενούς.  Η μουσική που θα προτιμηθεί δεν είναι συγκεκριμένη.  Κανένα  είδος  μουσικής  δε  θεωρείται  αποτελεσματικότερο  από  τα  άλλα.  Η  επιλογή  της  μουσικής εξαρτάται από τις μουσικές προτιμήσεις των ασθενών,  καθώς  και  από  τις  εξατομικευμένες  συνθήκες και  απαιτήσεις  της  θεραπείας.  Με  βάση  αυτά  τα κριτήρια,  ο  θεραπευτής  θα  διαλέξει  ποία  μουσική είναι κατάλληλη σε κάθε περίπτωση.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s